18 september 2022

De prijsbepaling en inkoop van energie, hoe werkt het?

Waarom stijgen de prijzen voor groene energie mee met de gasprijs? En hoe werkt de inkoop van energie eigenlijk? In dit blog leggen we het uit.

Al meer dan een jaar is de energiemarkt onrustig en schommelen de prijzen enorm. Op dit moment zijn de prijzen zelfs zo hard gestegen dat een onzekere periode aanbreekt voor huishoudens. Veel mensen vragen zich af waarom de prijzen voor duurzame energie meestijgen met de gasprijs. Onze producenten wekken toch hun eigen energie op? En hoe zit het eigenlijk met de mogelijke winst, die Vandebron maakt nu de prijzen zo hard zijn gestegen? In dit blog geven we antwoord op de zes meestgestelde vragen over de prijsbepaling en inkoop van energie. Want hoe werkt het nou eigenlijk? 

Hoe worden de stroomprijzen bepaald? 

In Nederland is er maar één markt voor elektriciteit en voor gas. Dat is logisch - er is immers ook maar één landelijk stroomnet en één landelijk gasnet. Alle energieproducenten in ons land leveren, ongeacht de manier van opwek, hun energie aan dit net. Het totale aanbod van de energie op het energienet bepaalt uiteindelijk wat de marktprijs gaat zijn. En omdat we dus maar één markt hebben, is deze prijs voor alle energieproducenten hetzelfde. 

Dat zit zo. Elk uur wordt op de stroombeurs EPEX SPOT bepaald hoe groot de vraag naar stroom is en hoe groot het aanbod is. Als het aanbod van stroom groter is dan de vraag, dan is de prijs voor stroom lager dan wanneer de vraag hoger is dan het aanbod. Zo kan het zelfs voorkomen dat op een zonnige zondagmiddag de stroomprijs zelfs negatief is, terwijl de prijs een paar uur later - als de zon onder is - tot grote hoogte stijgt omdat dure gascentrales moeten opschakelen om aan de stroomvraag te voldoen. 

Elk uur wordt per productiemiddel berekend wat het zou kosten om één eenheid (MWh) te produceren. Die prijs wordt doorgegeven aan de markt: de marginale prijs. Deze marginale prijs wordt onder andere gebaseerd op de startkosten en variabele onderhoudskosten, maar ook mogelijke brandstofkosten. Windmolens en zonnepanelen hebben de laagste marginale prijs, respectievelijk gevolgd door kernenergie, kolencentrales en gascentrales. De uiteindelijke marktprijs wordt bepaald door de hoogste marginale prijs die nodig is om aan de energievraag van dat moment te voldoen. Een voorbeeld: stel er wordt op een bepaald moment op de dag voor 70% aan groene energie opgewekt. Om aan de energievraag te voldoen, worden voor de overige 30% kolencentrales ingezet. De marktprijs wordt op dat moment dus bepaald door de marginale prijs van de kolencentrales. Als consument merk je in principe niks van deze fluctuatie. Jij hebt immers een tarief afgesproken met je energieleverancier, dus je blijft per kWh altijd hetzelfde betalen. 

Waarom stijgt de prijs van duurzame energie mee met de gasprijs?

De energierekening van de meeste Nederlanders bestaat uit twee componenten: gas en elektriciteit. Het is goed om te benoemen dat we in huis veel meer gas verbruiken dan elektriciteit. Bijvoorbeeld om warm te douchen en ons huis te verwarmen. Daarnaast gebruiken we ook gas om elektriciteit op te wekken. 

Hoewel het aanbod van groene energie in Nederland steeds groter wordt, zijn we voor het gros van onze energiebehoefte nog afhankelijk van gas. Ook omdat groene stroom nog niet altijd wordt opgewekt op het moment dat we het nodig hebben, bijvoorbeeld ‘s avonds als de meeste energie wordt verbruikt. De gasprijs bepaalt dus voor het grootste deel de marktprijs. Omdat de gastoevoer afgelopen jaar flink is teruggeschroefd, is de marginale gasprijs hard gestegen. Daardoor stijgt de marktprijs, wat je weer merkt in je energietarieven. Ook als je groene stroom afneemt. Het is dus belangrijk dat we de energietransitie in een versnelling brengen, zodat de marktprijs vooral wordt bepaald door groene energie in plaats van gas. 

Hoe werkt het inkoopproces van Vandebron? 

Om al onze klanten te voorzien van goeie energie is het belangrijk dat we van tevoren een inschatting maken hoeveel energie onze klanten in totaal gaan verbruiken. Dit totale verbruik kopen we vervolgens in op de markt. Nu horen we je denken: maar mijn gekozen energiebron wekt toch duurzame stroom op, wat koop je dan in? Dat klopt. Maar om jou als klant je energietarief te garanderen, moeten we van tevoren deze hoeveelheid stroom en gas inkopen om zeker te zijn van die prijs. Voor klanten in een vast contract is het makkelijk te berekenen. We weten immers hoe lang ze klant zijn en ook wat het gemiddelde verbruik is. Voor klanten in een variabel contract is dat een stuk lastiger: de klant kan elke maand opzeggen. Om risico’s te beperken, kopen we voor klanten in een variabele contract voor een kortere periode energie in. Bij Vandebron doen we dat elke drie maanden. De variabele prijs wordt daardoor elke drie maanden opnieuw bepaald: op basis van de actuele marktprijzen. Als de prijzen hard stijgen, zie je dat als variabele klant dus sneller terug in je energietarieven. Maar andersom geldt dit ook: dalen de marktprijzen snel, dan merk je dat als variabele klant ook eerder. Het afgelopen jaar zijn de prijzen ten opzichte van vorig jaar flink gestegen. Dit had een aantal redenen, die we in dit blog verder toelichten. 

De tarieven per energieleverancier kunnen verschillen. Dit komt doordat leveranciers op een ander moment hun energie inkopen. De ene leverancier doet dat al zes maanden van tevoren, de ander maandelijks. Als de prijzen op het moment van inkopen gunstig zijn, zie je dat als klant dus ook terug in je tarief. 

Wordt er extra winst gemaakt nu de prijzen hoog zijn?

Vandebron is een platform dat energiebronnen koppelt aan consumenten. De producenten van deze energiebronnen ontvangen de marktprijs voor hun opgewekte energie, die vastgesteld wordt op de stroombeurs EPEX SPOT. Daarnaast heeft de overheid een subsidie (SDE+) beschikbaar gesteld om duurzame energieproductie te stimuleren. Hoeveel subsidie duurzame energieproducenten krijgen, hangt af van de hoogte van de marktprijs. De marktprijs die producenten ontvangen voor hun opgewekte energie, wordt van de SDE+ afgetrokken. Bij een hoge marktprijs gaat de subsidie dus omlaag, of zelfs naar helemaal niets. Is de marktprijs juist heel laag, dan zijn de duurzame energieproducenten dankzij de subsidie toch verzekerd van een bepaald inkomen en rendement. 

Op dit moment ontvangen onze energiebronnen een hoge prijs voor hun energie. We snappen dat dit vragen oproept bij klanten, die zich afvragen of onze energiebronnen nu veel geld verdienen. De prijs ligt inderdaad een stuk hoger en dus de inkomsten ook. 

Daarentegen zijn de afgelopen twee corona jaren heel mager geweest voor energieproducenten. Door het vele thuiswerken was er minder vraag naar energie en door de zonnige dagen veel aanbod, waardoor de prijs laag was. Het laat dus zien dat de markt heel erg fluctueert. Een voordeel van de huidige marktprijzen is dat er door de extra inkomsten in een hoog tempo geïnvesteerd kan worden in de productie van duurzame energie. Dat juichen wij alleen maar toe. 

Wat is het verdienmodel van Vandebron?

Vandebron heeft een hele duidelijke missie: zo snel mogelijk naar 100% duurzame energie in Nederland. Daar hoort ook een duurzaam verdienmodel bij: de prijs die je als klant betaalt voor je elektriciteit wordt doorbetaald aan je energieproducent. Vandebron ontvangt een vaste vergoeding per maand, waardoor wij de service kunnen leveren aan klanten. Wij zijn er niet op uit dat je als klant meer energie gaat verbruiken. Sterker nog: energiebesparing moedigen wij alleen maar aan, omdat we zo nog meer klanten op een energiebron kunnen aansluiten. Omdat we verduurzaming bij onze klanten willen aanmoedigen, en omdat we willen blijven investeren in nieuwe innovaties, maken we wel een kleine winst op het gasverbruik van onze klanten. Maar uiteraard juichen wij het alleen maar toe als klanten minder gas gaan verbruiken of zelfs helemaal van het gas af gaan. Uiteindelijk is onze missie leidend in alles wat we doen en streven wij naar een volledig duurzaam energienet in Nederland. 

Gaat de terugleververgoeding voor zonne-energie ook omhoog? 

Inmiddels heeft een op de vijf huishoudens in Nederland zonnepanelen. Bij Vandebron heeft zelfs 30% van de totale klantgroep zonnepanelen op het dak. Nederland is inmiddels zelfs koploper in Europa als het gaat om opgesteld vermogen aan zonproductie. Een goede ontwikkeling wat ons betreft. Want hoe meer mensen gebruikmaken van hun eigen opgewekte stroom, hoe minder afhankelijk we zijn van fossiele energie. 

In tijden dat de energieprijzen stijgen, is het logisch dat mensen met zonnepanelen zich afvragen of de prijs voor de teruggeleverde energie meestijgt. Maar laten we eerst eens kijken wanneer je recht hebt op een terugleververgoeding. Want niet iedereen met zonnepanelen, zal ook daadwerkelijk terugleveren aan het energienet. Aan het eind van je leveringsjaar wordt je opgewekte energie weggestreept tegen je energieverbruik. Dit noemen we salderen. Heb je uiteindelijk meer energie opgewekt dan verbruikt, dan krijg je voor het overschot een terugleververgoeding. De meeste huishoudens wekken echter minder op dan hun jaarlijkse verbruik, waardoor ze ook geen recht hebben op een terugleververgoeding.

Lever je daadwerkelijk meer terug dan je verbruikt, dan vindt deze teruglevering vaak plaats op momenten dat het aanbod van energie groter is dan de vraag. Hierdoor kan het voorkomen dat op deze momenten de stroomprijs erg laag is, of zelfs negatief is. Dit is echter wel de prijs die je energieleverancier krijgt voor de teruggeleverde stroom. Vandebron moedigt het opwekken van eigen zonne-energie nog steeds toe, maar uiteindelijk zal er meer balans op het energienet moeten komen om de prijs voor teruglevering ook rendabel te maken voor energieleveranciers. 

Wat ons betreft start hiermee het tweede hoofdstuk van de energietransitie. Door vraag en aanbod beter op elkaar af te stemmen, kunnen we de toevoer van duurzame energie blijvend rendabel maken. Door opslag van energie, flexibele productie, batterijen, slim laden met de elektrische auto en consumenten stimuleren energie te gebruiken wanneer er meer aanbod is dan vraag. Bij Vandebron werken we elke dag keihard aan deze technologische oplossingen. Om 100% duurzame energie ook 100% van de tijd beschikbaar te maken. 

Hoe de markt zich verder gaat ontwikkelen weten we niet. De prijzen zullen op lange termijn afhankelijk blijven van geopolitieke ontwikkelingen en op korte termijn van de weersverwachtingen voor aankomende winter. Gelukkig kunnen we ook zelf veel doen, bijvoorbeeld door bewust om te gaan met ons energieverbruik. En bij Vandebron blijven we ons elke dag inzetten voor onze missie: zo snel mogelijk 100% duurzame energie in Nederland.

Geschreven door Isabelle Cannoo

Isabelle Cannoo is Brand Manager bij Vandebron en zet zich dagelijks in om de wereld een stukje mooier te maken.

Deel dit artikel
Tags
EnergiecrisisVandebronKennisbank